Duurzaamheid is voor veel mkb-ondernemers inmiddels een bekend thema. Maar circulariteit, het daadwerkelijk sluiten van kringlopen, vraagt om een volgende stap. Volgens Esther Jansen van WMKB (Waardenvol MKB), aangesloten bij het regionale samenwerkingsverband WAAG, is het geen trend, maar een fundamentele transitie. “Circulariteit gaat niet alleen over recycling. Het gaat over anders denken, anders ontwerpen en anders organiseren.”
WMKB begeleidt ondernemingen bij het herijken van hun rol in de keten en helpt hen bij het ontwikkelen en implementeren van een duurzame strategie. Binnen WAAG bundelt WMKB die expertise met andere specialistische disciplines. “Juist omdat circulariteit zoveel raakt, van strategie en inkoop tot personeel en businessmodellen, is een multidisciplinaire aanpak essentieel”, aldus Jansen.
Grote transitie, klein begin
In de kern draait circulariteit om het minimaliseren van het gebruik van nieuwe (‘virgin’) grondstoffen en het maximaliseren van hergebruik. Dat kan variëren van hoogwaardig recyclen tot het terughalen van gebruikte producten om materialen opnieuw in te zetten. “We moeten veel meer kijken hoe we onze materiaalcycli kunnen sluiten”, zegt Jansen. “Dat is een grote transitie. Maar je kunt klein beginnen.”
Spelenderwijs
Volgens haar hoeven ondernemers niet direct hun hele productieproces om te gooien. “Begin spelenderwijs. Pak één product of één materiaalstroom aan. Of kijk eerst naar je eigen bedrijfsvoering: kantoormeubilair, laptops, bedrijfskleding. Hoe koop je dat circulair in? Zo leer je anders kijken dan alleen naar prijs en kwaliteit.”
Materiaalstroomanalyse
WMKB kan helpen bij het maken van een materiaalstroomanalyse. Daarmee wordt inzichtelijk welke grondstoffen het bedrijf binnenkomen, hoe ze worden gebruikt en waar verspilling optreedt. “Van daaruit kun je gericht reduceren, duurzamer inkopen of kiezen voor lokale alternatieven.”
Strategische waarde en risicobeheersing
Circulariteit is niet alleen een duurzaamheidsvraagstuk, benadrukt Jansen. “Het is ook een veiligheidsproject voor Nederland en Europa.” Door geopolitieke spanningen en grondstoffenschaarste groeit de urgentie om minder afhankelijk te zijn van kritieke landen. Hergebruik en slimmer materiaalmanagement vergroten leveringszekerheid en beperken risico’s.
Voorwaarde bij aanbestedingen
Daarnaast wordt de economische prikkel sterker. Belastingen op primaire grondstoffen en strengere regelgeving maken lineaire productie op termijn duurder. Overheden nemen bovendien steeds vaker circulaire criteria op in aanbestedingen. “In sommige sectoren is het straks geen pré meer, maar een must om circulariteit aantoonbaar te maken.”
Herijking bedrijfsstrategie
Een veelgehoorde zorg is dat hergebruik ten koste gaat van kwaliteit. Volgens Jansen hoeft dat niet zo te zijn. “Je kunt werken met garanties of kiezen voor een model waarbij je producten least in plaats van verkoopt. Dan blijft de producent verantwoordelijk voor prestaties en materialen.” Zulke modellen vragen wel om een herijking van de bedrijfsstrategie: minder focus op volume, meer op waardecreatie en levensduur.
Daarmee raakt circulariteit aan een fundamentele vraag: is groei altijd het doel? “Als je blijft produceren zonder te kijken of iets echt nodig is, dan is circulariteit niet per definitie duurzaam. De hoogste strategie is: hebben we dit product daadwérkelijk nodig?”
Van niche naar mainstream
Volgens Jansen is de ontwikkeling onomkeerbaar. “De vraag is niet óf ondernemers circulair moeten denken, maar hoe snel ze dat doen.” Door regelgeving, marktdruk en schaarste wordt circulair ondernemen steeds aantrekkelijker; en uiteindelijk vanzelfsprekend.
Bewustwording als start
Voor mkb-ondernemers ligt de sleutel in een integrale benadering. Binnen WAAG biedt WMKB begeleiding van visieontwikkeling, inzicht in materiaalstromen tot aan een concreet actieplan. “Het begint met bewustwording,” besluit Jansen. “En circulariteit wordt pas waardevol als je het vertaalt naar je eigen keten, je eigen strategie en je eigen praktijk.”