Desinformatie, polarisatie, machtsconcentratie door techbedrijven en de opkomst van autoritair leiderschap. De democratie staat onder druk, wereldwijd en dichterbij dan we denken. Op 17 september, in de week van de Internationale Dag van de Democratie en Prinsjesdag, openen Rijksmuseum Twenthe en kunst- en technologiefestival GOGBOT de tentoonstelling ‘Democratie NU?‘.
Thema’s van de tentoonstelling
Online platforms bepalen in toenemende mate hoe publiek debat wordt gevoerd. Algoritmes sturen wat we zien en geloven. Techbedrijven trekken macht naar zich toe, terwijl democratische controle ontbreekt. Democratie NU? plaatst deze ontwikkelingen in een bredere maatschappelijke en historische context en confronteert bezoekers met vragen die wereldwijd steeds urgenter worden: wie heeft macht, hoe wordt publieke opinie gevormd en wat staat er op het spel?
De tentoonstelling is opgebouwd rond de thema’s leiderschap, propaganda en systemen en sluit direct aan bij de programmalijn The Tech Divide van Rijksmuseum Twenthe, waarin het museum onderzoekt hoe technologische ontwikkelingen onze samenleving veranderen.
Kunst als tegenmacht
Vijftien kunstenaars verkennen via installaties, films en interactieve werken de staat van de democratie. Twee werken springen er bijzonder uit. Jonas Staal (1981) toont zijn video-installatie Propaganda Theater, waarin hij laat zien hoe nieuwe politieke realiteiten worden gecreëerd en in scène gezet: van de ‘soevereine democratie’ die Vladislav Surkov voor Poetin construeerde tot het trumpisme dat Steve Bannon al vormgaf voordat Trump zelf op het toneel verscheen. Propaganda, zo laat Staal zien, is geen randverschijnsel, maar een instrument van macht dat diep verweven is met hoe wij naar de wereld kijken.
Daarnaast is Calculating Empires van Kate Crawford en Vladan Joler een van de blikvangers: een monumentaal werk dat vijf eeuwen geschiedenis van technologie, kennis en macht in kaart brengt. Deze zaalvullende installatie is eind 2025 aangekocht door Rijksmuseum Twenthe en toont volgens de makers hoe systemen van macht op elkaar voortbouwen.
Crawford en Joler: ‘Als we de urgente uitdagingen van deze tijd – zoals technocratisch fascisme, klimaatrampen, koloniale oorlogen en vermogensongelijkheid – het hoofd willen bieden, moeten we de verwevenheid van hun geschiedenissen onder ogen zien.’
De deelnemende kunstenaars zijn: Ursula Biemann, Johannes Büttner, Sarah Ciston, Martha Colburn, Kate Crawford & Vladan Joler, Seán Hannan, Jenny Holzer, INDECLINE, Carlijn Kingma, Erik van Lieshout, Marina Naprushkina, Umar Rashid, Jonas Staal, ViaOral en Peter Zegveld.
Debat en maatschappelijke dialoog
Rondom de tentoonstelling organiseert Rijksmuseum Twenthe in samenwerking met onder andere Universiteit Twente, Tubantia, Concordia, Pakuis Oost en Bibliotheek Enschede een uitgebreid programma van lezingen, debatten en workshops. Bij de tentoonstelling verschijnt een publicatie in samenwerking met Waanders Uitgevers met bijdragen van onder anderen Ilja Leonard Pfeijffer, Jonas Staal en Kate Crawford.
Prinsjesdagontbijt: kunst en politiek aan tafel
De dag voor de opening, op woensdag 16 september, organiseert Rijksmuseum Twenthe samen met IKT een Prinsjesdagontbijt voor ondernemers, politici en bestuurders uit Twente en iedereen die zich betrokken voelt bij de democratie.
In de Gobelinzaal van het museum leidt moderator Hans Verbeek (Politiek in de Pol) het gesprek over de nieuwe kabinetsplannen en de stand van onze democratie. Niemand minder dan Staatsraad-lid Mirjam Bult schuift aan om de plannen te analyseren. Na afloop kunnen de aanwezigen als eersten de tentoonstelling Democratie NU? bekijken.
Praktische informatie
Democratie NU? is een samenwerking van Rijksmuseum Twenthe en kunst- en technologiefestival GOGBOT en is te zien van 17 september 2026 t/m 14 februari 2027 in Rijksmuseum Twenthe, Enschede. Meer informatie via www.rijksmuseumtwenthe.nl.